«

Enflasyon hesaplamalarına gelen eleştirilere TÜİK Başkanı Çetinkaya’dan cevap

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) enflasyon hesaplamasındaki madde fiyatlarının kira için 5.845 TL, uzman doktor muayenesi içinse 34 TL olduğu iddiası ortalığı karıştırırken, hesaplamalarla alakalı eleştirilere Başkan Erhan Çetinkaya’dan cevap geldi. Çetinkaya, “Dünyada enflasyon nasıl hesaplanıyorsa Türkiye’de de öyle hesaplanıyor” dedi. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ve Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) arasında oluşan farkın da sadece Türkiye’ye özgü olmadığını belirtti.

Madde fiyatlarının yayınlanması neden durduruldu?

TÜİK Başkanı Erhan Çetinkaya, TÜİK Toplantı Salonu’nda basın kuruluşlarının Ankara temsilcileri ve ekonomi haber müdürleriyle bir araya gelerek gündemdeki konulara ilişkin değerlendirmeler yaptı. Haziran ayıyla enflasyonun gerilemeye başladığını söyleyen Çetinkaya, enflasyon hesaplamalarına ilişkin tartışmaların devam edeceğini tahmin ettiklerini, bunun algı yönlendirmesine açık bir konu olduğunu, bu nedenle de doğru bilgiyi anlatmak için toplantıyı organize ettiklerini söyledi. Çetinkaya, TÜFE’nin, tüketim harcamalarına konu olan mal ve hizmetlere ait fiyatların genel düzeyinde zaman içerisinde meydana gelen değişimi ölçtüğünü ifade ederek, endeksin Türkiye hane halkının ortalama harcama alışkanlıklarını gösteren sabit bir mal ve hizmet sepetine dayandığını ve tüketicilerin karşılaştığı perakende fiyatlarındaki ortalama değişimi ölçtüğünü belirtti.

TÜİK Başkanı Çetinkaya'dan enflasyon eleştirilerine yanıt! - Son Dakika  Ekonomi Haberleri | Cumhuriyet

“Madde sepetini gizlemek kimsenin yetkisinde değildir”

Başkan Çetinkaya, madde fiyatlarının yayımlanmasını durdurmalarına ilişkin eleştirileri şöyle cevapladı:

“TÜFE’yi Türkiye genelinde aylık 600 binin üzerinde fiyatı derleyerek hesaplıyoruz. Bu sonuçları dünyada en erken açıklayan ülkelerden biriyiz. TÜFE’yi her ayın 3. iş günü kamuoyu ile paylaşıyoruz. Bu fiyatların yaklaşık 300 bini marketlerden alınan kasa fiyatlarından oluşuyor. Bu da ayın sonunda toplanıyor. Söz konusu hesaplamaların açıklanma tarihi olan ayın 3’üne yetişmesi çok zor. Enflasyon, 600 bin fiyatın ağırlıklı ortalaması alınarak toplulaştırıldığı bir hesaplamadır. Bir madde veya hizmetin çeşitlerinin ortalaması alınmaktadır. Örneğin Van’daki bir domates ile İstanbul Etiler’deki çeri domatesin fiyatı aynı olabilir mi? Bunların fiyatlarının ağırlıklı ortalamaları alınarak toplulaştırılan fiyatlar enflasyon hesaplamasında kullanılmaktadır. Madde sepeti olduğu yerde duruyor, madde sepetini gizlemek kimsenin yetkisinde değildir, yayınlanmayan tablolar madde fiyatlarıdır. Geçmişte açıklanan madde fiyatlarının bir gösterge niteliği yoktu. Madde fiyatlarının açıklanması için ekstra bir gün daha çalışma yapmak gerekiyor. Bu sebeple artık gösterge niteliği taşımayan bu fiyatları yayınlamıyoruz.”

“Haksız eleştirilere maruz kalıyoruz”

Çetinkaya, Avrupa Birliği’ne (AB) üye ve aday ülkeler, EFTA ülkeleri, ABD ve Kanada istatistik ofislerinin internet siteleri de incelendiğinde madde düzeyinde tüm fiyatları yayınlayan herhangi bir ülke bulunmadığına dikkati çekerek, Kurumun bu anlamda haksız eleştirilere maruz kaldığını söyledi.  TÜFE’nin, Eurostat standartlarına uyumlu olarak hesaplandığını belirten Çetinkaya, “Geçen yıl doğal gaz desteği sağlandığı dönemde TÜİK olarak ‘hükümetin lehine rakamları açıklıyoruz’ diye sosyal medyada yemediğimiz dayak kalmadı. Halbuki doğal gaz sıfırlandı ve herkesin cebine yansıdı. Bu desteğin endeks hesaplamalarında yer alıp almama konusunu Eurostat’a sorduk. Söz konusu indirimli fiyatların TÜFE içerisinde hesaplanması gerektiğini belirtti, biz de TÜİK olarak hesaba dahil ettik.” dedi.

Başkan Çetinkaya, Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) hakkında da yorumlarda bulundu. ENAG’ın yayınladığı aylık TÜFE oranlarının gerçeği yansıtmadığını söyledi. Çetinkaya ayrıca İstanbul Ticaret Odası’nın (İTO) İstanbul Ücretliler Geçinme İndeksi arasındaki farklılıklara yönelik yorumları da değerlendirerek İTO’nun 30 yıl önce TÜİK’den aldığını söylediği yöntemlerin artık eskidiğini ve hesaplamalar konusunda İTO’nun TÜİK’e göre çok küçük bir model kullandığını, kapsamının da TÜFE’ye göre çok dar olduğunu ifade etti.

“Pandemi sonrasında şirket karlarına bağlı fahiş bir fiyat artışı söz konusu”

TÜİK Başkanı Çetinkaya, Türkiye’deki şirket karlarının enflasyonu yukarı taşıyan bir etkiye sahip olduğunu belirterek, “Türkiye’deki şirketler enflasyonist ortamı kullanarak normalde alması gereken karlardan daha yüksek fahiş karlar elde ediyorlar. Enflasyondan bağımsız şirket karlarına bağlı bir fahiş fiyat artışı var. Bu etki, pandemi sonrasından itibaren gözlemleniyor.” dedi.

Enflasyon oranı belli oldu | Ekonomi Haberleri

“Enflasyonla alakalı hususlar sadece Türkiye’ye özgü değil”

Türkiye’deki rakamların diğer ülkelere kıyasla birbirine en yakın oranları yakaladığını anlatan Çetinkaya, “Algılanan enflasyona ilişkin hususlar Türkiye’ye özgü olmayıp, gelişmiş ülkelerde de aynı durum görülmekte ve bu durum Eurostat tarafından ifade edilmektedir. Örneğin son 20 yıl boyunca AB’de hissedilen enflasyon açıklanan enflasyonun ortalama 5 katı düzeyinde seyrederken Türkiye’de 2 katı düzeyinde seyretmiştir.” bilgisini verdi.

Çetinkaya, dünyada enflasyon nasıl hesaplanıyorsa Türkiye’de de öyle hesaplandığını söyledi ve “TÜFE ve Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) arasında oluşan fark da sadece Türkiye’ye özgü değil.” diye konuştu. Söz konusu makasın 2021 yılı başından itibaren tüm dünyada gözlendiğini aktaran Çetinkaya, “TÜİK’i IMF Türkiye Masasına şikayet etmişler, orada bir şeyler mi dönüyor diye. IMF Türkiye Masası şefi geldi, hesaplamalarımıza baktılar. Sadece Türkiye’de değil dünyada diğer ülkelerde de ÜFE’nin TÜFE’nin üzerine çıkmış olduğunu fark ettiler ve ‘Biz bunu araştıralım’ diye gittiler. Yakın zamanda derecelendirme kuruluşları da istatistikleri inceledi, onlar da tatmin edici yanıtları alarak döndüler.” ifadelerini kullandı.

TÜİK neden madde fiyatlarını açıklamıyor | TÜİK Başkanı Erhan Çetinkaya'dan  eleştirilere yanıt: 'Dayak yedik' | TÜİK enflasyonu nasıl belirliyor

“Zamlar hemen TÜFE’ye yansımaz”

Çetinkaya, Haziran ayında belli olan memur maaş zamlarından sonra açıklanan TÜFE’nin beklentilerin altında olması konusuna da değindi. Zamların belli olmasından hemen sonra TÜFE’nin etkilenebilmesinin söz konusu olmadığı belirtti ve şunları söyledi: “Zamlar haziranda duyurulmakla beraber geçerlilik tarihi temmuz. Hazirandan bu yana ötelenen bazı zamlar temmuz ayı enflasyon rakamlarını etkileyecek. Kurlar da Türkiye’deki enflasyon belirleyicilerinden biridir. Kurdaki değişmezliğin aylık enflasyon üzerinde ciddi bir etkisi var, enflasyonun artışını baskılıyor. Kur düşse bazı maddelerde fiyat gerilemeleri olabilir.”

GÜNDEME DAİR HABERLERE ULAŞMAK İÇİN TIKLAYINIZ